Idea pracy „Na chwałę Wielkiego Architekta Wszechświata i dla Postępu Ludzkości” stanowi fundament myśli wolnomularskiej, łącząc refleksję metafizyczną z programem etycznym i społecznym, którego celem jest harmonijny rozwój człowieka oraz całej cywilizacji, zawarta jako inwokacja w Konstytucji Międzynarodowej LE DROIT HUMAIN.
Jednym z najważniejszych elementów tradycji wolnomularskiej jest symbol Wielkiego Architekta Wszechświata. Pojęcie to zostało w sposób szczególny podkreślone w deklaracjach przyjętych podczas konwentu Rad Najwyższych Rytu Szkockiego Dawnego i Uznanego w Lozannie w 1875 roku, gdzie uznano istnienie twórczej zasady stanowiącej fundament porządku świata.
Symbol ten nie ma charakteru dogmatycznego. Nie narzuca jednej interpretacji religijnej ani filozoficznej, lecz stanowi uniwersalny znak ładu, harmonii i prawdy, dzięki czemu może być akceptowany przez ludzi różnych religii, kultur i przekonań. Wolnomularstwo, uznając wolność poszukiwania prawdy, wymaga jednocześnie tolerancji wobec różnorodności światopoglądowej, co pozwala tworzyć wspólnotę opartą na dialogu i wzajemnym szacunku.
Praca „na chwałę” Wielkiego Architekta oznacza więc nie tyle kult religijny, ile świadome działanie zgodne z zasadami moralnego ładu świata – rozwijanie wiedzy, doskonalenie charakteru i budowanie relacji opartych na sprawiedliwości społecznej ludzkości zorganizowanej w wolne i braterstwie społeczeństwa.
Drugim kluczowym elementem omawianej idei jest pojęcie postępu. W powszechnym rozumieniu utożsamia się go przede wszystkim z rozwojem technologicznym i cywilizacyjnym. XIX i XX wiek przyniosły ogromne osiągnięcia w dziedzinie transportu, przemysłu i nauki, które zmieniły codzienne życie ludzi i przyczyniły się do wzrostu poziomu życia społeczeństw.
Jednocześnie historia pokazała, że postęp techniczny nie zawsze oznacza postęp moralny. Wynalazki naukowe umożliwiły powstanie broni masowego rażenia, a doświadczenia wojen światowych ukazały, że rozwój technologii pozbawiony etycznych fundamentów może prowadzić do katastrofy.
Dlatego w myśli wolnomularskiej, postęp rozumiany jest szerzej – jako proces harmonijnego rozwoju wiedzy, moralności i życia społecznego. Obejmuje on walkę z ignorancją, rozwój edukacji, umacnianie wolności obywatelskich oraz kształtowanie społeczeństw opartych na sprawiedliwości i solidarności.
Wolnomularstwo od swoich początków przedstawiało się jako „szkoła” kształtująca człowieka poprzez pracę nad własnym charakterem i służbę społeczeństwu. Jego program moralny można streścić w takich wartościach jak honor, uczciwość, poszanowanie prawa, miłość bliźniego oraz nieustanna praca na rzecz dobra ludzkości.
Istotnym elementem tej tradycji jest przekonanie, że prawdziwa zmiana świata rozpoczyna się od przemiany jednostki. Człowiek doskonalący siebie – rozwijający wiedzę, cnoty moralne i poczucie odpowiedzialności – staje się zdolny do pozytywnego oddziaływania na otoczenie. W ten sposób praca indywidualna łączy się z pracą społeczną, a rozwój osobisty staje się częścią procesu postępu ludzkości.
Na przestrzeni dziejów idee wolnomularskie odgrywały znaczącą rolę w rozwoju nowoczesnych społeczeństw obywatelskich. Zasady wolności, równości i braterstwa inspirowały liczne ruchy społeczne i polityczne, które przyczyniały się do powstawania konstytucyjnych systemów państwowych, rozwoju praw obywatelskich oraz umacniania idei świeckiego państwa prawa.
W wielu krajach członkowie środowisk wolnomularskich uczestniczyli w procesach reform politycznych i społecznych, wspierając rozwój instytucji demokratycznych oraz edukacji. Ich działalność była często związana z obroną wolności myśli i niezależności intelektualnej, co niejednokrotnie wymagało odwagi cywilnej, zwłaszcza w okresach rządów autorytarnych i totalitarnych.
Współczesna cywilizacja stoi wobec wielu wyzwań: konfliktów międzynarodowych, nierówności społecznych, kryzysów ekologicznych i napięć kulturowych. Problemy te pokazują, że rozwój technologiczny nie wystarcza do zapewnienia stabilności i pokoju. Potrzebny jest również rozwój etyczny i społeczny, oparty na poczuciu wspólnoty losu całej ludzkości.
Idea pracy „Na Chwałę Wielkiego Architekta Wszechświata i dla Postępu Ludzkości” pozostaje więc aktualna, ponieważ wskazuje, że prawdziwy postęp polega na harmonii między wiedzą, moralnością i odpowiedzialnością społeczną. Wzywa ona człowieka do aktywnego udziału w budowaniu świata opartego na szacunku dla godności każdego człowieka, tolerancji oraz solidarności międzyludzkiej.
Hasło pracy na chwałę Wielkiego Architekta Wszechświata i dla postępu ludzkości nie jest jedynie symboliczną formułą tradycji wolnomularskiej, lecz uniwersalnym programem etycznym. Łączy ono w sobie ideę intelektualnego i duchowego samodoskonalenia wszystkich istot ludzkich, co jest podstawowym warunkiem szczęścia, z obowiązkiem działania w harmonii między ludźmi a naturą jako całością, która jest niezbędna dla naszego życia i naszych potomków.
Postęp rozumiany w tym duchu nie oznacza wyłącznie rozwoju techniki, lecz przede wszystkim rozwój człowieczeństwa – wzrost świadomości moralnej, odpowiedzialności i zdolności do współpracy ponad podziałami.
Tylko taki postęp może prowadzić do trwałego pokoju i harmonii społecznej, a realizacja tych wartości w codziennym życiu stanowi najpełniejszą formę pracy na chwałę twórczej zasady świata i dla dobra całej ludzkości.
Deska wygłoszona w trakcie uroczystego posiedzenia Sz∴ Loży „Pierre et Marie Curie” na Ws∴ Warszawy.